Wady postawy u dzieci – temat wciąż aktualny

0
Share

W wieku przedszkolnym oraz szkolnym ma miejsce pierwszy okres krytyczny dla postawy fizycznej dziecka, jak również zmiana trybu funkcjonowania każdego dziecka. W okresie tym następuje wzmożony wzrost ciała dziecka, w związku, z czym szczególnie uczniowie bardziej narażeni są na wykształcenie się u nich wady postawy. Rozpoczynając naukę, dziecko zmienia swój dotychczasowy tryb życia spędzając w szkolnej ławce, czyli w pozycji siedzącej, dziennie powyżej 4 godzin. Dodatkowo w wieku 6–9 lat organizm wykazuje bardzo dużą biologiczną potrzebą ruchu, co prowadzi do częstej zmiany pozycji podczas lekcji. Najczęściej występującym błędem w postawie ciała u dzieci w wieku do 12 lat jest nieprawidłowe ustawienie barków (tzw. plecy  okrągłe), a w 13 – 18 roku życia boczne skrzywienie kręgosłupa.

Obecnie obserwuje się zmianę  częstości występowania nieprawidłowości w postawie ciała. Zwiększa się liczba dzieci z niewielkimi i znacznymi odchyleniami w prawidłowej postawie ciała już w wieku przedszkolnym. Odsetek dzieci z wadami postawy, które uczęszczają do szkół wg Jodkowskiej[1] wynosi prawie 60%. Badania dotyczące oceny stanu zdrowia dzieci i młodzieży w Polsce wykazały, że częstość występowania wad postawy w populacji waha się od 30% do 60%.

W leczeniu wad postawy u dzieci i młodzieży ogromną rolę odgrywa ich wczesne wykrycie i zdiagnozowanie. Jest to jednak o tyle skomplikowane, że wady postawy mogą pojawić się lub pogłębiać na różnych etapach rozwoju fizycznego dziecka, dlatego istotną rolę poza specjalistami odgrywają rodzice i ich świadomość jakie czynniki mogą przyczynić się do powstania wad postawy.

Prawidłową postawą ciała nazywamy taki układ odcinków ciała, który nie jest dotknięty zmianami patologicznymi, a także: zapewnia stabilność i optymalne zrównoważenie ciała, wymaga niewielkiego wysiłku mięśniowego, gwarantuje właściwe ułożenie, a przez to działanie poszczególnych narządów wewnętrznych oraz zapewnia optymalną wydolność statyczno-dynamiczną organizmu. Każde odchylenie od wymienionych norm, właściwych dla poszczególnych kategorii wieku, płci i typu budowy definiujemy jako wadę postawy. W tym pojęciu mieszczą się również utrwalone w układzie kostnym zmiany, zaburzenia przestrzenne ciała, a także brak symetrii. Wyróżniamy także wady postawy, które cechują się pojedynczymi odchyleniami od prawidłowej postawy ciała, nie muszą one zmieniać ukształtowania oraz zaburzać wszystkich krzywizn kręgosłupa.

Wady postawy u dzieci oraz młodzieży są coraz częściej spotykane, nieprawidłowo pochylona, asymetrycznie ustawiona głowa, zaokrąglone plecy, asymetria ustawienia łopatek, skolioza, wady kończyn dolnych. Zaburzenia, które nie zostaną odpowiednio wcześnie wykryte, a następnie  wyleczone przyniosą wiele dolegliwości w wieku późniejszym, wtedy też ich korekcja będzie znacznie trudniejsza, a czasami wręcz niemożliwa. O zachowanie prawidłowej postawy ciała troszczą się przede wszystkim  rodzice, dlatego warto, aby znali kilka charakterystycznych symptomów, które mogą, a nawet powinny zaniepokoić i udać się z dzieckiem do specjalisty, m.in. lekarza, fizjoterapeuty.

Charakterystyka postawy wadliwej (wg Kasperczyka)[2]:

  • głowa wysunięta do przodu lub na bok,
  •  klatka piersiowa płaska, zapadnięta lub zniekształcona,
  •  barki wysunięte do przodu,
  •  brzuch wypukły, wysunięty do przodu lub zwiotczały,
  •  plecy zgarbione, zaokrąglone, a miednica posiada zbyt duże nachylenie,
  •  zaburzona oś kończyn dolnych (koślawe/szpotawe),
  •  stopy płaskie.

Problemem wad postawy wśród dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym zajmowało się wielu badaczy. Jest to problem globalny i powszechny. Obecnie wady postawy są nie tylko kwestią dziedziczną, to także skutek chorób cywilizacyjnych (np. otyłości, dotyczącej coraz to większej grupy dzieci w coraz młodszym wieku) oraz niedopilnowania ze strony opiekunów, mam tu na myśli nieprawidłową postawę ciała podczas odrabiania lekcji, dużej ilości czasu spędzanej na pracy z komputerem, a niestety małej ilość aktywności fizycznej. Z badań przeprowadzonych przez Krakowiak i Sokołowską[3] na grupie dzieci szkolnych wynika, że jedynie 5% przebadanych przez nie uczniów nie posiadało żadnych wad postawy.

Należy zwrócić uwagę, iż wada postawy może mieć swój początek już w wieku niemowlęcym. Utrwalona i niekorygowana odpowiednia asymetria ułożeniowa może przyczynić się do powstania skoliozy. Przedwczesne sadzanie dziecka może być przyczyną między innymi przedwczesnego bólu kręgosłupa i zmian zwyrodnieniowych.

Warto również wspomnieć, iż dzieci w okresie wzrostu (wiek przedszkolny i szkolny) dość często skarżą się na dolegliwości bólowe, w szczególności dotyczy to kończyn dolnych, a w tym głównie stawów kolanowych. Dlatego też w okresie rozwojowym nierzadko rodzice udają się po poradę do lekarza ortopedy lub lekarza pediatry. Najtrudniejsza wydaje się być decyzja, które objawy powinny nas zaniepokoić na tyle, aby rozszerzyć diagnostykę, a tym samym pogłębić rozpoznanie, a które objawy są jedynie łagodnymi dolegliwościami bólowymi. Musimy pamiętać, iż ból wzrostowy jest diagnozą z tzw. wykluczenia, czyli rozpoznanie takie stawiane jest dopiero w momencie, kiedy wykluczone są inne choroby mogące spowodować dolegliwości czy dyskomfort.

Ból pleców u dzieci występuje znacznie rzadziej niż u osób dorosłych i zwykle istnieje konkretna przyczyna tych dolegliwości. Bólu pleców u dzieci nigdy nie wolno lekceważyć. Każdy ból pleców u dziecka powinien zostać zdiagnozowany przez lekarza.

Ból pleców może mieć bardzo różne pochodzenie, a poszukując jego przyczyny zawsze należy brać pod uwagę wiek dziecka, ewentualne choroby towarzyszące, tryb życia. Częstym powodem bólu pleców u dzieci są istniejące wady postawy. Są to nieutrwalone zaburzenia krzywizn kręgosłupa, czyli na przykład pogłębienie kifozy piersiowej (plecy okrągłe), pogłębienie lordozy lędźwiowej (plecy wklęsłe), plecy okrągło-wklęsłe. Ból pleców może  mieć również związek z urazami. Dzieci są bardzo ruchliwe i łatwo może u nich dojść do urazu nawet podczas niewinnej zabawy. Dlatego w przypadku wystąpienia bólu pleców u dziecka należy rozważyć, czy nie jest on skutkiem urazu.

Przeciążenie to kolejna sytuacja, która może skutkować niestety pojawieniem się bólów pleców u dzieci. Do przeciążenia dochodzi, gdy obciążenie przekracza możliwości adaptacyjne i kompensacyjne organizmu, najczęściej dotyczy lędźwiowego odcinka kręgosłupa. U dzieci w wieku szkolnym ból pleców może mieć charakter bólu mięśniowego, związanego z przeciążeniem mięśni grzbietu, wywołanego na przykład noszeniem zbyt ciężkiego plecaka z przyborami szkolnymi.

Podobnie długotrwale utrzymująca się niewłaściwa postawa ciała (np.: długotrwałe siedzenie przy biurku w trakcie gry komputerowej) może prowadzić do dolegliwości bólowych ze strony przeciążonych mięśni.


  1. [1] Jodkowska M., Woynarowska B., Oblacińska A.: Test przesiewowy do wykrywania zaburzeń w rozwoju fizycznym u dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. IMiDz., Warszawa 2007.

[2] Kasperczyk T., Wady postawy ciała. Diagnostyka i leczenie, Kraków 1994.

[3] Rosa K., Muszkieta R., Zukow W., Napierała M., Cieślicka M.. Częstość występowania wad postawy u dzieci z klas I-III Szkoły Podstawowe, 2013;3(12):107-136.

Zobacz również